vrijdag 22 januari 2010

Een vertaling is net als een goed gerecht; er zitten meerdere ingrediënten in en als één van de ingrediënten ontbreekt, merk je het meteen.

De vertaler

Onmisbaar voor een goede vertaling is natuurlijk in de eerste plaats de vertaler zelf. Het clichébeeld van de vertalers is dat van de verstrooide taalkunstenaar die de taal van waaruit hij vertaalt op universitair niveau gestudeerd heeft en daarna in de boeken is blijven steken. Maar voor veel vertalingen heb je geen kunstenaar nodig, sterker nog, voor een juridische vertaling ben je veel beter af met een rechtlijnige jurist dan met een frivole literair vertaler. Voor een goede vertaling is de belangrijkste vereiste dat de vertaler vertaalt naar zijn moedertaal,hij moet een zogenoemde ‘native speaker’ zijn.

Vertalers zijn meestal gespecialiseerd op één of meerdere vakgebieden, vaak samenhangend met hun professionele achtergrond. Iemand die geneeskunde heeft gestudeerd zal zich uiteraard goed thuis voelen op het vlak van medische vertalingen, maar zal de grootste moeite hebben om bijvoorbeeld een contract te vertalen. Vandaar dat een titel als “vertaler Nederlands – Engels” vrij nietszeggend is, omdat het geen rekening houdt met het onderwerp van de vertalingen.

Woordenboeken

Hoewel tegenwoordig misschien minder dan vroeger, zijn woordenboeken nog altijd een onmisbare bron van informatie voor de vertaler. Vertalers zullen vaak gebruik maken van algemene woordenboeken, zoals “De Dikke Van Dale”, die iedereen wel kent, maar daarnaast is er nog een hele wereld aan specialistische woordenboeken die apart zijn gemaakt voor bijvoorbeeld technische, juridische of medische vertalingen. In algemene woordenboeken is er eenvoudigweg niet de ruimte om een vertaling op te nemen voor alle onderdelen en onderdeeltje van machines en bovendien zullen die woorden de overgrote meerderheid van de mensen ook in de eigen taal al helemaal niks zeggen.
Het nadeel van woordenboeken is natuurlijk vaak dat ze een momentopname zijn van de taal zoals die een paar jaar geleden was. Dit wordt tegenwoordig opgevangen door ook versies van woordenboeken online te zetten. De inhoud van die woordenboeken is veel makkelijker up-to-date te houden dan de inhoud van papieren woordenboeken.

Internet

Waar woordenboeken dus niet altijd even actueel zijn, is het internet juist zeer actueel. Commentaren op weblogs bijvoorbeeld, zijn een dag later, of zelfs sneller, al  terug te vinden in zoekmachines, actueler dan dat kan haast niet. Wel is er op het internet veel sprake van vervuiling, het is daarom belangrijk dat je het kaf van het koren leert te scheiden (zo zal je op het internet ook hits krijgen voor “het kaf van het koren schijden”).
Het internet is verder handig om informatie in te winnen over het onderwerp waarover je vertaalt, iets waar vertalers vroeger encyclopedieën voor gebruikten. Tegenwoordig is het internet daarom een vrijwel onmisbare bron voor vertalers.

CAT-Tools

Mensen die niet professioneel met vertalen bezig zijn, zullen meestal niet van CAT-Tools hebben gehoord. CAT staat voor “Computer Aided Translation”. De indruk kan ontstaan dat dit net zoiets is als de online vertaalprogramma’s die overal als paddestoelen uit de grond schieten (en waarvan Google Translate een goed voorbeeld is ). CAT-Tools zijn echter geen automatische vertaalprogramma’s. Het zijn computerprogramma’s die in de gaten houden of de vertaler een bepaald stukje tekst al eerder heeft vertaald (in dezelfde of een andere tekst) en aan de hand daarvan de vertaler suggesties kan doen voor vertaling. Verder zorgen dit soort programma’s er vaak voor dat vertalers allerlei bestandsformaten op een overzichtelijke manier kunnen vertalen, in dezelfde software-omgeving. Voor grotere documenten waarin veel herhaling zit, of voor voortdurend terugkerende vertaling van soortgelijke documenten (denk aan handleidingen voor allerhande apparatuur) is dit soort software inmiddels onmisbaar geworden om consistentie te waarborgen. Ook wordt de snelheid van vertalen verhoogt, omdat vertalers niet elke keer opnieuw het wiel hoeven uit te vinden, maar gebruik kunnen maken van vertalingen die ze al eerder gemaakt hebben.

Plezier

Hoewel dit “ingrediënt” hier als laatste wordt genoemd, is het geenszins het minst belangrijke ingrediënt van een vertaling. Wanneer je plezier hebt in je werk, dan doe je net even dat beetje extra dat nodig is om van een correcte vertaling een goede vertaling te maken. Je leest voor je plezier wat extra over het onderwerp, je bijt je vast in ingewikkelde zinnen om ze zo getrouw, maar ook zo mooi mogelijk te vertalen. Je probeert niet alleen te vertalen wat er staat, maar ook te begrijpen wat er staat en dat weer over te brengen op de lezers van de vertaling. Het is als zout voor soep, zonder plezier wordt elke vertaling een smakeloos geheel.